Özet
Bu çalışmada dijital aktivizm bağlamında İsrail ürünlerinin boykotuna yönelik Instagram paylaşımları incelenmektedir. Dijital aktivizm günümüzde kamuoyu oluşturmak yanında kolektif eylemi başlatmanın ve sürdürmenin en güçlü yollarından biridir. Araştırma, sosyal medya platformlarının ekonomik ve politik boykot hareketini nasıl şekillendirdiğini ve kullanıcıların platformlar üzerinden nasıl dijital dayanışma zemini oluşturduğunu incelemeyi hedeflemektedir. Çalışma kapsamında Türkiye’de en fazla kullanıcıya sahip olan Instagram platformundaki görsel içeriklerde ve metinlerde dayanışma ve boykot söylemlerinin nasıl kurulduğu ve gerekçelendirildiği içerik analizi yöntemiyle analiz edilmektedir. Çalışmada belirli hashtaglar ve boykot odaklı paylaşımlar incelenerek öncelikle boykot türlerine göre kategorize edilmekte, ardından içerik açısından tematik bir analize tabi tutulmaktadır. Araştırmada elde edilen veriler, 7 Ekim 2023 tarihinde Gazze’de yaşanan insani krizin dijital dayanışma hareketinin başlangıcı olduğunu göstermektedir. Instagram aracılığıyla yapılan boykot paylaşım ve çağrılarının, dini ve evrensel değerler üzerinden şekillendirildiği, ürün fotoğrafları, karikatürler ve illüstrasyonlar kullanılarak markalara politik sorumluluk yüklendiği gözlenmektedir. Instagram içeriklerinde yaşananları tanımlamak için sıkça kullanılan “soykırım, “katliam” ve “zulüm” gibi ifadeler, İsrail’e karşı “insana yakışır şekilde davranmayanların eylemlerinden hareketle insanlıktan dışlanması” olarak işleyen ötekileştirme temelli bir dijital aktivizm uygulandığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu çerçevede boykot insani bir sorumluluk olarak konumlandırılırken, Filistin halkı “Müslüman kardeşlerimiz” olarak nitelendirilmekte, tüketim tercihlerinin insani sorumluluğun yanı sıra dini ve ahlaki bir görev olarak şekillenmesi çağrısı yapılmaktadır. Araştırma sonucunda slaktivizm/klicktivizm, taraf olma, hashtag aktivizminin İsrail ürünlerinin boykotuna yönelik öne çıkan dijital eylem biçimleri olduğu gözlenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça Göster
- Acar, F., & Uslu, H. F. (2016). Siyaset sosyolojisi: Temel yaklaşımlar yeni tartışmalar (1. baskı). Dipnot Yayınları.
- Alternatif Ürünler Platformu. (2023, Kasım 11). Kullanma! [Instagram gönderisi]. Instagram. https://www.instagram.com/p/CzLxdcms3Sg/
- Balaban, S., & Yücel, S. (2019). Tüketici boykotu ve tüketicilerin boykot katılımlarını etkileyen faktörler. İzmir Democracy University Social Sciences Journal, 2(2), 191–212.
- Balıkçıoğlu, B., Koçak, D. A., & Özer, D. A. (2007). Şiddet içermeyen bir eylem olarak dolaylı tüketici boykotlarının oluşum süreci ve Türkiye için değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 62(3), 79–100.
- Bayhan, V. (2014). Yeni toplumsal hareketler ve Gezi Parkı direnişi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 23. https://doi.org/10.20493/bt.15516
- Best-Hashtags. (2023). #boycottstarbucks hashtag. Best-Hashtags.
- Billie, A. (2021). Karpuz Filistin direnişinin sembolü nasıl oldu? Hyperallergic. https://hyperallergic.com/how-watermelon-became-a-symbol-of-palestinian-resistance/
- Boykot Dedektifi. (2024, Şubat 12). Boycott [Instagram gönderisi]. Instagram.
- Boykot Dedektifi. (2024, Temmuz 30). Mc Donald’s’a karşı neyi başardın? [Instagram gönderisi]. Instagram.
- Boykot Hareketi Resmi. (2024, Aralık 15). VICKS, sizin nefesinizi açarken kardeşlerinizin nefesini keser [Instagram gönderisi]. Instagram. https://www.instagram.com/p/DDm4I1PMzRU/
- Boykot Ürünleri Marketlerde görmek istemiyoruz. (t.y.). Change.org. https://www.change.org/p/boykot-%C3%BCr%C3%BCnleri-marketlerde-g%C3%B6rmek-istemiyoruz
- Boykot Ürünleri—Boykot listesi. (t.y.). Boykot Ürünleri. https://boykoturunleri.com.tr
- Boykot.co. (t.y.). Boykot.co—Boykot sorgulama—İsrail malları boykot listesi. https://www.boykot.co/
- Browman, S., & Willis, C. (2003). We media: How audiences are shaping the future of news and information (pp. 1–65).
- Coşkun Tuna, P., & Türkölmez, O. (2023). Yeni toplumsal hareketler ve dijital aktivizm. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 4(2), 211–240. https://doi.org/10.58658/kaypod.1314396
- Çil, S. (2022). Dijital aktivizm. A. Zinderen (Ed.), Dijital sosyoloji çalışmaları (ss. 93–121). Nobel Akademik Yayıncılık.
- Davulcu, E., & Biçer, A. (2023). Yerel basının yurttaş gazeteciliğini tanıma ve kullanma davranışları üzerine bir araştırma: Kayseri basını örneği. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi.
- Demirkıran, P., Keleş, A. R., & Sal, Y. (2013). Hacktivizm. İçinde Hack kültürü ve hacktivizm: Yeni bir siyaset biçimi – Mustafa Akgül’e armağan (ss. 27–35). Alternatif Bilişim Derneği.
- Denning, D. E. (2001). Activism, hacktivism, and cyberterrorism: The internet as a tool for influencing foreign policy.
- Dobrin, D. (2020). The hashtag in digital activism: A cultural revolution. Journal of Cultural Analysis and Social Change, 5(1), 3. https://doi.org/10.20897/jcasc/8298
- Fogg, B. J. (2008). Mass interpersonal persuasion: An early view of a new phenomenon. İçinde H. Oinas-Kukkonen, P. Hasle, M. Harjumaa, K. Segerståhl, & P. Øhrstrøm (Ed.), Persuasive technology (ss. 23–34). Springer Berlin Heidelberg.
- Friedman, M. (1999). Consumer boycotts: Effecting change through the marketplace and the media. New York & London: Routledge.
- Gedik, E. (t.y.). Dünyada ve Türkiye’de dijital feminizm incelemesi: Gençlerin dijital aktivizm deneyimleri. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (5), 123–136.
- Genç İskenderun. (2023, Kasım 11). Alternatifi var [Instagram gönderisi]. Instagram.
- Gürel, E., & Nazlıı, A. (2019). Dijital aktivizm: Change.org kampanyaları üzerine bir analiz. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (4), 187–206.
- Haslam, N., Loughnan, S., Reynolds, C., & Wilson, S. (2007). Dehumanization: A new perspective. Social and Personality Psychology Compass, 1(1), 409–422. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2007.00030.x
- Hidayettin. (2024, Ekim 16). Benim yaptığım bireysel boykot ile ne olur demeyin [Instagram gönderisi]. Instagram.
- https://best-hashtags.com/hashtag/boycottstarbucks/
- İli, B., & Büyükbaykal, G. N. (2023). Hashtag aktivizmi araştırmalarının bibliyometrik analizi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 13(4), 900–915.
- İsrail-Filistin sorunu: Karpuz nasıl Filistinlilerin sembolü oldu? (2023, Kasım 15). BBC News Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/articles/cldp5q59r3zo
- Jordan, T., & Taylor, P. (2004). Hacktivism and cyberwars: Rebels with a cause? Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203490037
- Joyce, M. (2010). Digital activism decoded: The new mechanics of change. International Debate Education Association.
- Kampanya · Bilime Kan Bulaşmasın Platformu İsrail’i Akademik Boykot—Türkiye. (t.y.). Change.org. https://www.change.org/p/akademisyenler-bilim-insanlar%C4%B1-bilime-kan-bula%C5%9Fmasin-israil-e-akademik-boykot
- Karagöz, K. (2013). Yeni medya çağında dönüşen toplumsal hareketler ve dijital aktivizm hareketleri. İletişim ve Diplomasi, 1, 131–156.
- Karataş, S. (2023). Sosyal medyada dijital aktivizm: Twitter örneğinde hashtag aktivizmi ve kültürü (Yayımlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Kökalan Çımrın, F. (2009). Küreselleşme sürecinde sosyal bir hareket olarak karşı küreselleşme hareketleri: Türkiye sosyal forumu örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı.
- Marka Boykot Kontrolü. (t.y.). Boykot Hareketi. https://boykothareketi.com/
- Morozov, E. (2007, Mayıs). New media essentials [Conference presentation]. Transitions Online, Prague, Czech Republic.
- Morozov, E. (2009, Mayıs 19). The brave new world of slacktivism. Foreign Policy. https://foreignpolicy.com/2009/05/19/the-brave-new-world-of-slacktivism/
- Özkoç, Ö. (2009). Savaş ve barış: Doksanlı yıllarda Filistin-İsrail sorunu. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 64(3), 167–195.
- Öztürk, A., & Nart, S. (2021). Tüketici boykot davranışının belirleyicileri üzerine bir araştırma: Ağızdan ağıza iletişimin aracılık rolü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78), 660–687.
- Özüdoğru Erdoğan, H. N. (2021). Yeni toplumsal hareketler bağlamında kadın hareketleri: Dijital aktivizm. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 112–119. https://doi.org/10.33537/sobild.2021.12.2.11
- Savaş, A. (2013, Ocak 6). Klavye delikanlılığı mı, devrimin anahtarı mı? Pazar Sabah Haberleri. Sabah. https://www.sabah.com.tr/pazar/2013/01/06/klavye-delikanliligi-mi-devrimin-anahtari-mi
- Shah, V., Sivitanides, M., & Mehta, M. (2013). The era of digital activism. International Journal of Information Technology, Communications and Convergence, 2(4), 295–307.
- The ALS Ice Bucket Challenge | The ALS Association. (2026, Şubat 28). https://www.als. org/ibc
- Turanlı, E., & Tahiry, M. K. (2022). Yeni toplumsal hareketler bağlamında bir dijital aktivizm örneği: Afganistan kadın hareketi Myredline. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, 19, 116–143.
- Turhan, D. G. (2017). Dijital aktivizm. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 26–44.
- Uysal, A., & Cömert, Y. (2017). Tüketici boykotu katılım güdüleri: Muş ili örneği. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 8(1), 97–125.
- Ürkmez, D. (2020). Dijital aktivizm olarak sosyal medyada boykot çağrıları: Watsons krizi örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 106–118.
Tam Metin
pdf_available